de wet en de profeten de wet en de profeten

door ds. Klaas Touwen
Preek bij Lucas 2,22-40 op zondag 30 december 2018

Lieve gemeente,

Ja, Jozef en Maria, ze wandelen vandaag door het evangelie, Jezus’ ouders. Maar de aandacht richt zich op twee andere gestalten: Simeon en Hanna, ook een man en een vrouw. Het verhaal brengt je ván het jonge gezin: Maria, Jozef en het kind, náár een groter verband dat wordt verbeeld door twee stokoude mensen: Simeon en Hanna. Wie zijn zij en waar staan zij voor? Wat is hun betekenis?

Er is een oude traditie die zegt dat Simeon in die dagen honderdtwaalf was. En Hanna’s leeftijd: de Bijbel geeft haar vierentachtig jaar weduwschap. Ze hebben elk min of meer een eeuw in hun oude botten zitten.
Ze staan daar op het tempelplein al hun levensdagen te wachten, speurend tussen de menigte, met vreugde uit te kijken wíe het toch zijn zal: de Messias van Israël, de hoop der heidenen – dat zij hem vandaag op hun oude dag herkennen mogen.
Menig verzorgingshuis heet naar hen: ‘Huize Simeon en Anna’, die immers in hun grijsheid de Heer hebben omgedragen. Dat biedt toch een ander perspectief van huize ‘Avondrood’.

Maar ondertussen hebt u misschien gemerkt dat er een naam is veranderd. In Rotterdam waar ik ben opgegroeid, staat zo’n huis ‘Simeon en Anna’, maar vandaag hier in de Bijbeltekst heet zij Hanna, dus met een H. Dat roept vragen op. Over wie gaat het hier eigenlijk?

Er is een manier van preken waar ik een broertje dood aan heb. U weet wel wat ik bedoel. ‘Zijn wij niet allen Simeon en Anna...?’, roept de predikant. En dan wordt met veel inlevingsvermogen de Schrift bemediteerd op die personages Simeon en Anna als voorbeeldfiguren. Het gaat dan over: een leven lang wachten en hoe het is oud te zijn en soms ontgoocheld te zijn geraakt en niet meer te weten of je je leven lang wel het rechte geloofd hebt en gehoopt. Maar aan het eind van de preek neem je Christus in je armen om door hem getroost toch te weten dat het goed is en dat er zegen rust op je onvervuld bestaan.
U merkt, ik kan het wel, zo preken, maar ik doe het niet.

En waarom nu niet? Omdat de Bijbel zelf zich ertegen verzet. Want in het verhaal van Simeon en Hanna gaat het helemaal niet over twee oude mensen. Het gaat om iets heel anders.

***

Dat heeft te maken met die H meer of minder. Want als je hier nu Anna leest, dan zou zij zich inderdaad voordoen als een oude van dagen. Je hoort haar naam en je denkt: een oude dame, ik ken haar niet, wie zou zij toch zijn?

Maar nee, zij heet Hanna, en u ként Hanna, zij was de moeder van Samuel. Zij was de vrouw die de lofzang zong, de lofzang van Hanna. En hier in het evangelie naar Lucas heb je die lofzang van Hanna net een hoofdstuk eerder nog gehoord. Ja, daar heet het de lofzang van Maria, maar het is nagenoeg hetzelfde lied. Het is geciteerd, Maria had het niet van een vreemde.

En aan het einde van de lezing van vanmorgen staat: ‘En het kind – Jezus – groeide op, werd sterk en was begiftigd met wijsheid; Gods genade rustte op hem.’ En ook dat is een citaat, want zo wordt in het profetenboek van het jongetje Samuel gesproken.  Het is dus met voor en na citaten van Hanna en van Samuël, dat hier nu in de tempel Hanna in levenden lijve aan je wordt voorgesteld.

Waarom moet Hanna daar in de tempel op Jezus wachten? Omdat zij, de oudtestamentische Hanna, een van de eerste vrouwelijke personages uit de profeten is. Zij belichaamt de profetie. Hier in het evangelie heet zij: ‘Hanna, een profetes’, en je beseft: niet zomaar een profetes, nee, zij staat symbool voor al de profeten. Heel de profetische verwachting en hoop heeft zich in haar samengebald, omdat aan haar – in dat oudtestamentische verhaal over haar kinderloosheid –  is gezegd: ‘Ga dan in vrede. De God van Israël zal u geven waar u hem om gebeden hebt.’

Zij – de stem der profetie – staat daar na zoveel eeuwen nog steeds te wachten op een vervulling die al haar bidden te boven gaat, en zij profeteert, zo staat hier nu geschreven: ‘Zij sprak over het kind tot allen die uitzagen naar de verlossing van Jeruzalem.’ ‘Uit liefde voor Sion kan ik niet zwijgen, uit liefde voor Jeruzalem ken ik geen rust.’
Zo heeft zij altijd gesproken, zo zal zij blijven spreken. De jaren van haar weduwschap: vierentachtig jaar, dat is zevenmaal twaalf, twaalf maal zeven. Een en al volheid ten overstaan van dit kind.

***

En Simeon? Waar staat Simeon voor? De lezing van vanmorgen begint met: ‘Toen de tijd was aangebroken dat zij zich moesten laten reinigen overeenkomstig de wet van Mozes…’ Want zo staat het in de Thora geschreven, dat op de veertigste geboortedag de kraamtijd wordt afgesloten met een offer om terug te keren in het gewone leven.
De evangelist blijft vervolgens nu alsmaar hameren op het aambeeld van de wet, de Thora. Hij laat het woord nog drie keer klinken: ‘zoals voorgeschreven in de wet van de Heer’, ‘het offer dat de wet van de Heer voorschrijft’, ‘om met hem te doen wat volgens de wet gebruikelijk is’, zodat het de lezer duidelijk en klaar zal zijn wie hier nu, zo snel zijn oude benen hem dragen kunnen, de tempelberg beklimt en Jezus in zijn armen neemt.
Precies, zo is het: deze Simeon staat hier als belichaming van de Thora. Hij is Mozes, hij is de wet die wordt vervuld. Zo luidt ook zijn naam: Simeon, Sjema Jisrael: ‘Hoor Israël, de Heer is onze God, de Heer is één’, de geloofsbelijdenis van Israël.

Simeon, zo staat geschreven, zou niet sterven voordat hij met eigen ogen de Messias van de Heer zou hebben gezien. Dat komt inderdaad overeen met Mozes  die aan het einde van de Thora, in die laatste hoofdstukken, de berg beklimt en aan de einder eindelijk het beloofde land ziet liggen. Zijn levensdoel is bereikt: O Kanaän! Hij neemt het in zich op, prent het zich in voor eeuwig: ‘Mijn ogen hebben uw heil gezien.’
Nee, hij zal dit land niet binnengaan, zijn ure is gekomen. Die berg, dat uitzichtpunt, het wordt zijn graf, maar de toekomst ligt open. Hij heeft Jozua als opvolger aangewezen, Jozua, in het Hebreeuws en in het Grieks dezelfde naam als Jezus, die zal de kinderen Israëls verder leiden.
‘Nu laat gij, Heer, uw dienstknecht gaan in vrede, naar uw woord.’

Dat is wat het evangelie van vandaag wil verkondigen. Niet de lotgevallen van twee oude mensen, maar Jezus Christus: dat hij in de tempel is geweest en daar werd opgewacht door de Wet en de Profeten in eigen persoon.

De Wet en de Profeten. Zij heten hier bij name: Simeon en Hanna, dorpelwachters. Na levenslang wachten, uitzien, blijven hopen, niet opgeven! – is het hun vergund de Messias van Israël, de hoop der heidenen in hun armen rond te dragen. Wat zijn ze oud geworden, wat heeft het moeten duren voor hij kwam die de vervulling van de Schriften is. Het evangelie van vandaag plaatst Jezus in dat grote verband van heel de Schrift.

Er was in de veertiende eeuw een dominicaan, Ludolf van Sachsen, die de Spiegel der menselijke behoudenis maakte, een rijmbijbel met plaatjes. Als je daarin het evangelie van vandaag opzoekt – Jezus die in de tempel aan God wordt toegewijd –, dan zie je daar andere Bijbelverhalen bijgetekend: namelijk de wet, de Thora, de tien geboden bewaard in de heilige arke. En daarbij het verhaal van Hanna die haar zoon Samuel naar het heiligdom brengt.
Die oude Ludolf van Sachsen wist wat dit evangelie beduiden wil: hier worden de Wet en de Profeten vervuld. Kunnen die nu gaan? Aflossing van de wacht?

Ik heb ik al mijn reisboeken van Jeruzalem geen graf voor Simeon en Hanna kunnen ontdekken. Zou de kerk zo wijs zijn geweest voor hen geen graf aan te merken? Ik weet: er is met hun vermeende relieken gesleept, maar pas vele eeuwen later.
De oude kerk had voor deze twee geen graf. Zoals van Mozes, zegt de Schrift, niemand zijn graf geweten heeft tot op de huidige dag. Zoals je ook van Elia – ook zo’n belichaming van de profeten – niet kunt zeggen dat hij dood en begraven is. Nee, hij komt, zet al vast een stoel voor hem klaar!

Want dat de Wet en de Profeten in Christus hun vervulling vinden – dat is toch wat Lucas hier wil zeggen – betekent niet beëindiging, afsluiting van een tijdperk: dat heeft nu afgedaan, voorbij, passé, over en uit.
Integendeel. Het betekent juist dat door dit kind dat zij aan de borst drukken, dit alles verder gedragen zal worden, de toekomst in, de wereld door, tot op de huidige dag.

Nog een laatste opmerking over Bijbellezen. Wij zijn – door onze leeservaringen met huidige literatuur – gewend om al heel gauw over te steken van het geschrevene (de tekst) naar het beschrevene (de situatie, de gebeurtenis).
In heel veel Bijbelverhalen moet je dat niet doen, je moet in het geschrevene blijven. Het verhaal wil je niet toe leiden naar wat achter de tekst is, de gebeurtenis, want er is geen gebeurtenis. Je moet blijven in de tekst, want die wil jouw een zinsverband duidelijk maken.
Ik heb wel eens eerder voorgesteld om de Bijbel van A tot Z (dat zijn letters) letterlijk te nemen, niet feitelijk, niet historisch, maar letterlijk, literair, want zo is zij geschreven, als Heilige Schrift. Er staat geschreven!
 

terug
 
 
Leesrooster 2019
Onder Zingeving-Vieren door het jaar: Lees elke dag mee met het Oecumenisch Leesrooster van de Raad van Kerken in Nederland.
 
Nieuwsbrief
Aanmelding voor en de laatste editie van deze nieuwe digitale nieuwsbrief onder Informatiekanalen-Nieuwsbrief.
 
Vanuit de kerkenraad
Een bericht aan het begin van het nieuwe seizoen: Wie zijn wij-Kerkenraad.
 
Stichting Wijdekerk

LHBT’ers zijn bij ons gewenst in de kerk, dat dragen we uit met de regenboogvlaggen die we hebben uitgehangen. Lees verder onder Wie zijn wij-Bovenplaatselijke organisaties en Zingeving-Gebeden, gedichten en andere teksten
 
 
Moldavië 2018
POZM-POZA: terugblik op de reis tijdens de dienst van 18 november (Jeugd-Specials)
 
Talenten gezocht!
De kerkenraad is naarstig op zoek naar talenten.
Er zijn een aantal vacatures ontstaan  binnen onze gemeente, in de kerkenraad, maar ook daarbuiten, zoals een ouderling en iemand die het paasontbijt coördineert.
  meer
 
Behoefte aan een gesprek?
We willen een (t)huis bieden. Dat betekent ook: omzien naar elkaar, openstaan voor elkaar, elkaar opzoeken. Lees verder onder Wie zijn wij?-Pastoraat of stuur een mail naar
 
 
Trouwen?
Zijn er trouwplannen? Denk ook op tijd aan kerkgebouw en dominee.
  meer
 
Dopen?
Een kindje geboren? Laat het ons weten, zeker als je het kindje wilt laten dopen.
  meer
 
Privacy
Voor de Privacyverklaring van de Protetstantse Gemeente Deil - Enspijk: privacyverklaring
 
ANBI
Bekijk de ANBI gegevens van onze diaconie (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 7 juni 2018)
Bekijk de ANBI gegevens van onze gemeente (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 1 juni 2017)
 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.