Doe mij recht, o God Doe mij recht, o God

door ds. Klaas Touwen
Preek bij Psalm 43 en Johannes 12, 20-33 op zondag Judica, 18 maart 2018

Lieve gemeente,
 
De zondagen in de Veertigdagentijd hebben elk een naam. Deze, de eerste Passiezondag, heet: Judica me, ‘Doe mij recht, o God’, afgeleid van de psalm die wij zongen, Psalm 43: ‘O God, kom mijn geding beslechten,’ dat is: Kom voor mij op, treed voor mij in. Doe mij recht.
Je doet dus een beroep op God, dat hij tussenbeide komt als Rechter, dat hij zijn oordeel velt.
 
Dat is opmerkelijk want doorgaans houden wij Gods gericht en zijn oordeel vér van ons. Het zijn thema’s die wij er liefst wat uit selecteren.
In de Geloofsbelijdenis komt je het wel tegen: dat Christus komt om te oordelen de levenden en de doden, maar in de kerk hebben we het daar maar weinig over. Het past niet zo goed bij de lieve Jezus waar onze voorkeur naar uitgaat, de zachtmoedige Jezus, de vriendelijke Jezus die zo mak als een lam uit onze hand eet.
 
Ik wil er dus iets over zeggen, over dat Judica me, ‘O God, kom mijn geding beslechten.’ Dan moet ik het vooral hebben over: wíe dat bidden, wíe dat vragen, want ik kan heel goed begrijpen dat brave burgerlijke mensen, westers, middenklasse, daar helemaal niet zo’n behoefte aan hebben. Die hebben niet zoveel vijanden die hun naar het leven staan, die hebben een rechtsbijstandverzekering, hun bestaan wordt niet tot op het bot aangetast, die staan – soms hun leven lang – niet voor de rechter. Misschien een kleinigheidje dat bij de kantonrechter voorkomt, maar de noodkreet ‘O God, doe mij recht’ komt niet vaak over onze lippen.
 
Of vergis ik me en zijn er dagen, weken, maanden, jaren van ons leven waarin wij wél de radeloosheid nabij zijn? Bijvoorbeeld als het onze kinderen aangaat en wij niet weten hoe het nu verder moet: als ze verslaafd zijn, als hun relaties op knappen staan, als zij in de war zijn geraakt, op drift, ontspoord.
Of soms ook als jijzelf in het geding bent en ziek wordt, ernstig ziek, ja, dan kán de gedachte in je opkomen: waaraan heb ik dit verdiend? Hoe zit dat nou God? Ik kom bedrogen met je uit.
 
Doe mij recht, o God. Doe uw arme mensenkinderen recht! Help mij terecht. Als wij deze psalm bidden, doen wij dat niet alleen. Waarom zingen en bidden wij in de kerk altijd minstens één psalm? En voor de rest gezangen, oud en nieuw, maar toch altijd wel die ene psalm, vandaag zelfs twee, ook: ‘God, herschep mijn hart.’
Omdat we dan met Christus meebidden! Van de synagoge hebben wij geleerd dat de psalmen de gebeden van de Messias zijn. Dus als je hem op het spoor wilt komen, moet je de psalmen bidden. Inderdaad, in het evangelie citeert Jezus de psalmen vaker dan welk ander Bijbelboek. Wij bidden de psalmen met hem.
Niet omdat de psalmen zo feilloos weergeven wat in onze harten omgaat. Meestal niet. Maar omdat het de gebeden zijn die stem geven aan het messiaanse leven. Die hoop en haat, klacht en lofzang, vreugde en woede, Godverlatenheid en overgave, daar komen wij doorgaans uit onszelf niet aan toe.
Wij zingen geen psalmen omdat ze ons zo goed passen, maar omdat ze ons hart verruimen tot dimensies waarin wij Christus gaan verstaan. De psalmen klinken als uit zijn mond. ‘Doe mij recht, o God’, het is Christus in ons die dat roept en bidt, vandaag in het evangelie: ‘Nu ben ik doodsbang, Vader!’ Het is Christus in ons die dat uitschreeuwt als wij in nood zijn.
 
Ze was erg verdrietig, ze zei: ‘Er is een zin van een gedicht, dat heb ik pas ook gestuurd aan iemand die het moeilijk heeft. Hoe ging het ook al weer?’ Dat had ze niet meteen bij de hand, want juist de dingen die je aangrijpen, zijn ook zomaar weer toegedekt. Hoe ging het ook al weer?
Toen kwam die zin weer terug: ‘Soms groeit er op een puinhoop zomaar een bloem.’ Dat schetst een beeld, een narcis op een vuilnisbelt. Ik hoorde er eerlijk gezegd weinig poëzie in, meer een spreuk voor op een tegeltje of die goedbedoelde ansichtkaart. Maar de poëzie kwam als vanzelf. Ze zei: ‘Die puinhoop, dat ben ik.’ En een poos later: ‘Maar die bloem, dat ben ik ook.’
 
Dat iemand zijn leven beschouwt als puinzooi is om van te schrikken. Je eerste impuls is het in alle toonaarden tegen te spreken, omdat je er niet aanwilt, het is te erg, er is toch ook nog zoveel goeds te melden? En je bijt het puntje van je tong af. Want bijna zou je het ook zeggen: ‘Zo erg is het toch niet, vandaag schijnt de zon en alle vogels zingen.’
Maar als je dat zou proberen: relativeren, verzachtende omstandigheden aandragen, dan is dat vooral om je eigen schrik weg te praten, je eigen angst voor het oprukkend puin, onhanteerbaar, kapot, je leven een puinhoop.
Zijzelf, zij schrok er niet voor terug. In de lange stilte die viel, zag zij het onder ogen, met tenslotte een grote beslistheid: ‘Maar die bloem, dat ben ik ook.’
 
Jezus zegt: ‘Als een graankorrel niet in de aarde valt en sterft, blijft hij onvruchtbaar.’ En: ‘Wie zich aan zijn leven vastklampt, verliest het.’
‘Maar als de graankorrel sterft, alleen dan brengt hij rijke vruchten voort. Wie zijn leven prijsgeeft, zal het behouden voor het eeuwige leven.’
 
Zo staat ergens op het terrein van een psychiatrisch ziekenhuis op een steen ingegraveerd:
 
Verraadt ons aller angst zich niet
in wie het leven weerloos liet?

 
De krokus wijst beton zijn grens.
Hoe kostbaar is een kwetsbaar mens.
 
Dat is een gedicht van Okke Jager.
 
Waar het mij nu om gaat is: de kiemkracht onder die puinzooi. De krokus wijst beton zijn grens. Naar Christus’ woord geloof ik erin, maar… het is een kracht die zich niet laat organiseren. En duizend keer komt die bloem niet op. En alles wordt dichtgeplempt onder beton, die krokus heeft geen schijn van kans. En die graankorrel in de aarde verdroogt of verrot, en wat opkomt wordt onder het geweld van de hagel verwoest. Nee, de kiemkracht laat zich niet organiseren. Dat regel je niet.
 
‘Verraadt ons aller angst zich niet in wie het leven weerloos liet?’ Het is waarom je de dakloze uit de weg gaat, hij houdt je een spiegel voor. Het is waarom de gehandicapte gehaat wordt. Zo wil je immers niet worden, dat voorland, je moet er niet aan denken. Je verzet je ertegen.
Een kwetsbaar mens als kostbaar te ervaren, daar kom je niet zomaar toe, daar zit heel veel tussen: ergernis, wanhoop, onvermogen, boosheid.
 
En om dat te overschreeuwen wordt het soms allemaal veel te mooi gemaakt. Alsof een gehandicapt kind een engeltje is. Dat is het niet, niet bij voorbaat meer dan ieder ander kind. Integendeel, je moet er verschrikkelijk aan wennen en soms is het onverdraaglijk.
En de mens die is aangewezen op jouw zorg, hoe kun je van hem of haar blijven houden en ten minste respecteren als gelijkwaardigheid en partnerschap zijn weggevallen?
 
Jezus in het evangelie houdt je dat beeld voor van het graan. De korrels in de aarde, ze sterven, je vindt er niets van terug, helemaal niets. Maar in het voorjaar – met Gods water over Gods akker – staat er een oogst op de velden en de wind golft erover heen, de aren buigen maar breken niet.
Wat hij je daarmee zegt is dat er behalve de machteloosheid, puinzooi, onvermogen, en naast het verzet van de krachtpatser die zijn spierballen rolt en daar wel eens even tegenin zal gaan, nog een andere weg is, een weg die hij je wijst, een weg die hijzelf gegaan is.
Wat Jezus heeft gedaan, daar kun je nooit vrijblijvend naar staan kijken, alsof het buiten jou omgaat. Nee, het is je eigen weg. Hij zegt: ‘Wie mij wil dienen, moet mij volgen.’ Dat kost pijn, geduld en tijd. Het kostbare ligt niet voor het grijpen.
En ook het geloof dat Hij alles heeft volbracht, wil niet zeggen dat het nu klaar is, voor eeuwig goed, maar dat er een mógelijkheid ligt: er is er al eens Eén geweest die alles heeft volbracht. En ook: dat Hij die overwon jou bij zal staan.
Maar dat zeg ik niet goed. Niet alleen in zijn victorie staat hij je bij, maar ook in zijn lijden, Niet slechts in zijn opstanding reikt hij je de hand, maar ook in zijn wonden herken jij hem.
 
Voorlopig, op deze eerste Passiezondag, spreekt hij van grote ontsteltenis: ‘Nu ben ik doodsbang’. Dat is bijzonder, want juist van het Johannesevangelie zou je gemakkelijk de indruk krijgen dat het alles heerlijkheid en glorie is.
Nee, zegt Jezus hier, het is ontstellend. Je wilt niet machteloos zijn en je bent geen krachtpatser die de klus wel klaren zal en ondertussen alles kapot maakt.
 
Wat staat je dan te doen? Fly or fight. Vluchten of vechten of is er nog een derde weg? Vluchten ligt dichtbij. ‘Vader, laat dit ogenblik aan mij voorbij gaan.’ Hij zou het kunnen zeggen of al zijn engelen gebieden.
Je blijft er zomaar in steken, in zo’n gebed: dat alles vanzelf over mag gaan, dat je geen pijn meer zult lijden, dat als bij toverslag de kwestie zal zijn opgeklaard. Je zegt zomaar: ‘Vader, laat dit ogenblik aan mij voorbij gaan.’ Maar dit is nu juist waarvoor jij stáát. Jezus zegt: ‘Hiervoor ben ik juist gekomen.’ Hier gaat het om, je vlucht er niet van weg.
 
Wat valt er dan te bidden? Niet: ‘Vader, laat dit ogenblik aan mij voorbij gaan.’ Maar: ‘Laat nu zien hoe groot uw naam is, Vader!’ De naam die jij aanroept. Niet het egocentrische bidden louter en alleen voor je zelf, niet het moedeloze vragen om dit en om dat, maar stilte, eerbied, afstemmen op God en op het heil dat hij doet en weten dat zijn hoge wegen en werken niet buiten jou om gaan.
‘Laat nu zien hoe groot uw naam is, Vader!’ Dat is zoiets als: ‘Uw naam worde ge heiligd, uw koninkrijk kome.’
Zo te bidden, dat sluit aan bij het menselijk vermogen hoop te koesteren. En hopen is meer dan je aan je eigen haren uit het moeras omhoogtrekken. Hopen maakt vindingrijk en sterkt je.
En als je dit met Christus meebidt, ja, dan hoop je, dat er toekomst daagt als de graankorrel sterft, ja, dan wil je erop vertrouwen dat jij en het mensenkind over wie jij je zorgen maakt, gedragen worden, ja, dan zet je al je kaarten op dat krokusje dat wonder boven wonder toch is opgekomen en hier aan het beton zijn grens stelt.
Wat stelt zo’n krokusje nou helemaal voor? Maar niettemin, het staat daar zomaar te bloeien!
 
Okke Jager, van dat gedicht over de kostbare kwetsbare mens, schetst drie wegen waarlangs jij kunt gaan: fly, vluchten, blijven steken in de machteloosheid die je bevangt, en er komt niets meer uit je handen; fight, vechten, de krachtpatser, maar daarmee maak je alleen maar nog meer stuk; of wat hij noemt – met het oog op dat krokusje – ‘de fierheid van het breekbare’, zodat je zegt: ‘Maar die bloem op de puinhoop, dat ben ik óók!’
 
Het gebed dat jij samen met de Zoon tot de Vader richt, vindt verhoring, zoals je ook weet dat het kruis dat jij draagt het kruis van Christus is, zodat je met hem hoopt dat het Pasen wordt en zijn woorden en werken in veelvoud ontkiemen.
‘Doe mij recht, o God.’
Amen.
 

terug
 
 
Hanneke Kievit wint Heel Deil bakt
op 10 november 2018, lees verder onder Wie zijn wij-Kerkbeheer.
 
Vanuit de kerkenraad
Een bericht aan het begin van het nieuwe seizoen: Wie zijn wij-Kerkenraad.
 
Stichting Wijdekerk

LHBT’ers zijn bij ons gewenst in de kerk, Lees verder onder Wie zijn wij-Bovenplaatselijke organisaties.
 
 
In onze dorpen
Samen doen in Enspijk en DOP (Dorpsontmoetingspunt) in Deil en Soos 60+
  meer
 
Jaarmarkt Deil
Jaarmarkt Deil groot succes en blijft voorlopig bij de scheepswerf. Lees verder Wie zijn wij-Kerkbeheer
 
 
Geslaagde dorpsmarkt Enspijk
Lees verder: Wie zijn wij-Kerkbeheer.
 
Moldavië 2018
POZM-POZA: terugblik op de reis tijdens de dienst van 18 november (Jeugd-Specials)
 
Talenten gezocht!
De kerkenraad is naarstig op zoek naar talenten.
Er zijn een aantal vacatures ontstaan  binnen onze gemeente, in de kerkenraad, maar ook daarbuiten, zoals een ouderling en iemand die het paasontbijt coördineert.
  meer
 
Behoefte aan een gesprek?
We willen een (t)huis bieden. Dat betekent ook: omzien naar elkaar, openstaan voor elkaar, elkaar opzoeken. Lees verder onder Wie zijn wij?-Pastoraat of stuur een mail naar
 
 
Trouwen?
Zijn er trouwplannen? Denk ook op tijd aan kerkgebouw en dominee.
  meer
 
Dopen?
Een kindje geboren? Laat het ons weten, zeker als je het kindje wilt laten dopen.
  meer
 
Privacy
Voor de Privacyverklaring van de Protetstantse Gemeente Deil - Enspijk: privacyverklaring
 
ANBI
Bekijk de ANBI gegevens van onze diaconie (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 7 juni 2018)
Bekijk de ANBI gegevens van onze gemeente (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 1 juni 2017)
 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.