onder de indruk onder de indruk

door ds. Klaas Touwen
Preek bij Johannes 1 op dinsdag 25 december 2018, Kerstochtend


Lieve gemeente,

Er valt zoveel te zeggen, te zingen, te bidden over de ontmoeting met het Christuskind: ‘Hoe zal ik u ontvangen, hoe wilt gij zijn ontmoet?’ Maar wat wil dat eigenlijk zeggen, ‘ontmoeten’?
Ik moet dat goed uitleggen want er wordt veel onzin over verkocht: dat ‘ontmoeten’ zou komen van ont-moeten, niet meer moeten, in de ontmoeting ‘moet’ je niet, maar ‘mag’ je, je wordt niet gedwongen, maar vrijgelaten.

Ik las:
 
Het ‘moeten’ bepaalt elke dag ons leven.
De druk is enorm. Ook binnen de kerk.
Het moet anders, het moet beter,
het moet meer missionair, het moet... etc.
Maar stel nu dat al dat moeten ‘niet-moeten’ of ‘ont-moeten’ wordt,
wat zal er dan binnen jouw leven en binnen de kerk gaan veranderen?

Mooie gedachten maar taalkundige lariekoek. De vergissing zit hierin dat deze stichtelijkheid ‘ontmoeten’ in hetzelfde rijtje zet als ‘onthaasten’, ‘ontmaagden’ of het ‘ontautoën’ van de binnenstad: geen haast, niet meer maagd, verkeersluw.
Maar het ‘ont-’ van ontmoeten en bijvoorbeeld ontbijten duidt niet op een ontkenning, niet op niet meer moeten, maar op het begin van een handeling. Je begint met bijten, en bete, een beetje, met lange tanden, je ontbijt. Ontmoeten, je begint met ‘moeten’, zoals ‘ontbranden’ betekent: spontaan in brand vliegen, ‘ontnuchteren’: weer nuchter worden, ‘ontkiemen’ is beginnen te kiemen, ‘ontwaken’ is wakker worden, ‘ontdooien’: zorgen dat in de appeltaart de dooi inzet.

In dat rijtje hoort  ‘ontmoeten’ thuis: begínnen met moeten. Mijn oma wist nog wat een ‘moet’ was: de indruk van bijvoorbeeld de tafelpoten in het vloerkleed, of een instulping in de schouders van een jasje dat te lang over een stoelknop heeft gehangen. Een moet is een kneep, een achtergebleven spoor, een valse vouw, een indeuk, een indruk. Mijn oma had het inderdaad over de ‘moeten’ in het kleed.

En daar heeft dus een ontmoeting mee te maken. In een echte ontmoeting raak je onder de indruk. Ontmoeten, je stelt je bloot aan die ‘moeten’, die indrukken, de ander laat in je een spoor achter. Een echte ontmoeting, daar loop je een deuk aan op, die onuitwisbare indruk, daar wordt je anders van, je staat onder het beslag van een ander.
Daar zijn verhalen over. Ik vertel u twee verhalen van hoe je van de ontmoeting met Jezus opknapt, geneest, een rechtvaardige wordt.

Het ene verhaal gaat over Zacheüs, de collaborateur, die zichzelf verrijkte als handlanger van de Romeinse bezettingsmacht.
Aan het begin van het verhaal is Jezus de gevierde rabbi voor wie heel de stad uitloopt, en Zacheüs de geminachte, die de schande draagt van het heulen met de vijand, de hele stad kijkt op hem neer. Maar dan ontmoeten die twee elkaar en in die volstrekt evenmenselijke ontmoeting verandert alles. Jezus roept Zacheüs uit tot ‘zoon van Abraham’, een eretitel, en inderdaad door deze ontmoeting is Zacheüs een rechtvaardige geworden, die herstelt wat hij misdeed en zijn bezittingen deelt met de armen.
Aan het eind van het verhaal zijn de rollen omgekeerd. Zacheüs is de rechtvaardige, dat heeft hij aan Jezus opgedaan. En Jezus draagt de schande van Zacheüs: men haalt de neus voor hem op, hij heeft zijn intrek genomen bij een zondig mens. Is Jezus zo onnozel, dat hij niet weet wat voor vlees hij in de kuip heeft?
Kennelijk is rechtvaardigheid overdraagbaar, Zacheüs veert op en wordt een ander mens, maar ook schande is besmettelijk, Jezus blijft ermee zitten. Dat is wat in de ontmoeting met Christus plaatsvindt, diepe indrukken, een wonderlijke verwisseling van rollen.

In de theologie noemen we dat: ‘de vrolijke ruil’. Zoals in een kerstlied dat we later deze week nog zullen zingen: ‘Hij wordt een knecht en ik een heer’, ‘Hij ruilt met ons op vreemde wijs.’ ‘Hij maakt ons door zijn armoe rijk.’
Dat is dus wat gebeurt: de ontmoeting tussen Jezus en Zacheüs heeft in hen beiden een diepe ‘moet’ gedrukt, op Jezus staat nu het stempel van Zacheüs, de verachte, op Zacheüs staat nu het stempel van Jezus, de rechtvaardige. Ze zijn onder de indruk van elkaar.

Volgende verhaal. Er is een vrouw die al twaalf jaar aan bloedvloeiingen lijdt. De buitenwereld weet er het fijne niet van. Er hangt iets geheimzinnigs om haar heen, zoals dat gaat als intimiteit en vruchtbaarheid in het geding zijn. De vrouw gold door haar vloeiingen als ‘onrein’, een cultische kwestie. Zij was naar het besef der ouden onaanraakbaar geworden, opdat haar onreinheid zich niet verder zou verspreiden. Zij leeft dus teruggetrokken, geïsoleerd, vereenzaamd, in quarantaine. Zij staat buiten het gewone menselijk verkeer.
Maar het gerucht gaat dat Jezus de stad aandoet en zij mengt zich onder de mensen, in het gedrang, bukt zich en raakt de zoom van Jezus’ opperkleed aan. Dan blijkt dat door die aanraking de vrouw en Jezus communicerende vaten worden. Het bloeden stopt, meteen is zij genezen en cultisch rein, maar de kracht die zij aan hem ontleende, is hij merkbaar kwijtgeraakt. Te midden van het geduw en gedrang zegt hij: ‘Iemand heeft mij aangeraakt’, want er was kracht van hem weggestroomd. Ook hier vindt een ruil plaats: zij ontvangt zijn kracht en geneest, hij verliest die kracht en raakt besmet met haar onreinheid.

Dat is wat het Kerstevangelie beduidt: het Woord is vlees geworden. In Christus wordt God steeds meer mens en arm en ziek en naakt, hongerig, dorstig; in Christus heeft de mens steeds meer deel aan Gods goedheid: wordt genezen, gerechtvaardigd, vrijgesproken, tot leven gewekt. Het geldt niet alleen voor een mens dat je van een ontmoeting met God anders wordt. Van diezelfde ontmoeting wordt ook God anders, het gaat hem niet in de koude kleren zitten.

Die vrolijke ruil kennen wij uit eigen ervaring als je zegt dat je jezelf kwijt kunt bij je vrienden – die beweging van loslaten. Of als ik zeg, dat ik zoveel vreugde opdoe aan mijn kinderen – die beweging van ontvangen.
De misvatting dat ‘ont-moeting’ een vrije ruimte zou zijn, zonder drang, een niet meer moeten, is niet alleen een etymologisch dwaalspoor, het maakt ook het ethisch appèl dat de ander op mij doet op voorhand onschadelijk.
Het propageert een indifferente, vrijblijvende vrijheid. Alsof het evangelie een ‘vrij zijn van’ voorstaat (in dit geval vrij van moeten, dwang, noodzaak, urgentie) zonder ‘vrij zijn om’ (vrij om zich onbaatzuchtig te verbinden met, betrokkenheid te aanvaarden op).
           
Ontmoeting als niet-meer-moeten is een fundamentele vergissing. Ontmoeting is juist het tegenovergestelde: je ondervindt elkaars nabijheid en raakt ervan onder de indruk. De etymologie van de ontmoeting is dus niet dat niets meer moet, maar dat je met de ander iets aangaat en daarbij het risico loopt dat je er anders uit komt dan je erin ging.
Je doet iets aan de ander op, dat merk je, dat mérkt jou, soms als een brandmerk. En je kunt iets aan de ander kwijt, waarvan hij of zij ook weer onder de indruk komt.

De pseudo-etymologie van ‘ontmoeten’ neigt naar een intra-psychische fascinatie, jij op jezelf: ik moest zoveel, in deze ruimte kan ik die last van mij afleggen. De werkelijke etymologie van de ‘ontmoeting’ plaatst ons in de inter-persoonlijke werkelijkheid van de butsen en de deuken die wij aan elkaar, tussen de mensen, opdoen.  
Er is er Eén die zegt: ‘Zie, ik maak alles nieuw’, maar dat nieuwe is niet zonder geschiedenis. ‘Nieuw’ is herschapen naar zijn beeld en gelijkenis, dus fundamenteel onder de indruk.
Te knielen bij het kind in de kribbe, daar word je een ander mens van.
 

terug
 
 
Leesrooster 2019
Onder Zingeving-Vieren door het jaar: Lees elke dag mee met het Oecumenisch Leesrooster van de Raad van Kerken in Nederland.
 
Nieuwsbrief
Aanmelding voor en de laatste editie van deze nieuwe digitale nieuwsbrief onder Informatiekanalen-Nieuwsbrief.
 
Vanuit de kerkenraad
Een bericht aan het begin van het nieuwe seizoen: Wie zijn wij-Kerkenraad.
 
Stichting Wijdekerk

LHBT’ers zijn bij ons gewenst in de kerk, dat dragen we uit met de regenboogvlaggen die we hebben uitgehangen. Lees verder onder Wie zijn wij-Bovenplaatselijke organisaties en Zingeving-Gebeden, gedichten en andere teksten
 
 
Moldavië 2018
POZM-POZA: terugblik op de reis tijdens de dienst van 18 november (Jeugd-Specials)
 
Talenten gezocht!
De kerkenraad is naarstig op zoek naar talenten.
Er zijn een aantal vacatures ontstaan  binnen onze gemeente, in de kerkenraad, maar ook daarbuiten, zoals een ouderling en iemand die het paasontbijt coördineert.
  meer
 
Behoefte aan een gesprek?
We willen een (t)huis bieden. Dat betekent ook: omzien naar elkaar, openstaan voor elkaar, elkaar opzoeken. Lees verder onder Wie zijn wij?-Pastoraat of stuur een mail naar
 
 
Trouwen?
Zijn er trouwplannen? Denk ook op tijd aan kerkgebouw en dominee.
  meer
 
Dopen?
Een kindje geboren? Laat het ons weten, zeker als je het kindje wilt laten dopen.
  meer
 
Privacy
Voor de Privacyverklaring van de Protetstantse Gemeente Deil - Enspijk: privacyverklaring
 
ANBI
Bekijk de ANBI gegevens van onze diaconie (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 7 juni 2018)
Bekijk de ANBI gegevens van onze gemeente (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 1 juni 2017)
 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.